Το βιβλίο του Δημήτρη Δεληολάνη, ανταποκριτή επί χρόνια της ΕΡΤ και του Έθνους στη Ρώμη, περιγράφει με συναρπαστικό τρόπο (κουράγιο να έχετε να παρακολουθήσετε το δαιδαλώδες θρίλερ των διασυνδέσεων), την άνοδο και την παραμονή στην εξουσία του Ιταλού "Σουλτάνου" - η προσφώνηση "Καβαλιέρε" (=ιππότης), να μου επιτρέψετε, είναι ο μεγαλύτερος ευφημισμός στην Ιστορία. Πολλές φορές με περιγραφές (πραγματικών φυσικά, τα θυμάμαι από τη μετάδοση των σχετικών ειδήσεων) γεγονότων, που βρίσκονται έξω κι από τη σφαίρα του κωμικοτραγικού – πολύ απλά δεν τα πιστεύεις, είναι πέρα από κάθε φαντασία...Τα καραγκιοζιλίκια του στην εξωτερική πολιτική, η γελοιότης των επιχειρημάτων (“οι ξένοι ανταποκριτές στην Ιταλία είναι κατά βάση κομμουνιστές ή δημοσιογράφοι δεύτερης διαλογής – μου το είπαν οι διευθυντές των εφημερίδων τους”), η ένδεια και η ρηχότητα των στελεχών, η “γλοιώδης” αισθητική και οι προσωπικές “περιπέτειες”, η αντιμετώπιση της πολιτικής με την ελαφρότητα της σεξοκωμωδίας και της κυβέρνησης ωσάν να είναι ιδιωτική επιχείρηση, η παντελής άγνοια των θεσμών και της λειτουργίας του κράτους - όλα αυτά δείχνουν την έκπτωση ενός λαού που φημιζόταν όχι μόνο για την αισθητική του και την παγκόσμια πρωτοπορία στο σχεδιασμό, αλλά και για την κουλτούρα του και την πολιτική του σκέψη, με την αριστερά να έχει υπάρξει πριν από 30 χρόνια, από τις πιο ισχυρές στο δυτικό κόσμο, έτοιμη και να συγκυβερνήσει.
“Γρήγορα ο νέος πρωθυπουργός αναγκάστηκε να ομολογήσει δημόσια οτι δεν είχε ιδέα για το συνταγματικό σύστημα της χώρας. “Νόμιζα οτι θα έχω την εξουσία να κυβερνώ. Διαπιστώνω όμως οτι πρέπει σε κάθε μου βήμα να δίνω εξηγήσεις στο Κοινοβούλιο, στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και στα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού. Είμαι πολύ απογοητευμένος.” Η πολιτική κουλτούρα του Μπερλουσκόνι, όπως παραδέχτηκε ο καθηγητής Τζουλιάνο Ουρμπάνι, υφυπουργός της κυβέρνησης του, στηριζόταν σχεδόν εξολοκλήρου στις αμερικανικές ταινίες και στα τηλεοπτικά σίριαλ. Ο νέος πρωθυπουργός ήταν, εν ολίγοις, πεπεισμένος οτι η Ιταλία ήταν μια προεδρική δημοκρατία, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες. Και πράγματι, οι Ιταλοί είδαν σχεδόν αμέσως το νέο πρωθυπουργό να βάζει το χέρι στην καρδιά όταν έπαιζε ο εθνικός ύμνος, σαν να χαιρετούσε την αστερόεσσα και όχι την τρικολόρε.”
Όταν, πριν από πολλά χρόνια, στην πρώτη επίσκεψη μου στη Ρώμη, ρώτησα τον αγαπητό Δημήτρη, πώς εξηγεί το φαινόμενο του μπερλουσκονισμού μου απάντησε: “Προκόπη, δεν μπορείς να φανταστείς, πόσο αυτή η χώρα έχει μετατρέψει το δημόσιο διάλογο σε κάτι αφελές και ρηχό. Ακούς στα talk show πολιτικά επιχειρήματα του τύπου “αφού αυτό κάνουν στην Αμερική, το ίδιο πρέπει να κάνουμε κι εμείς εδώ”. Φυσικά, τεράστιο ρόλο σε αυτή την κατρακύλα έχει παίξει η εμπορική τηλεόραση, που περιήλθε όλη στα χέρια του Μπερλουσκόνι – ο συγγραφέας εξηγεί πώς ο τότε εργολάβος εκμεταλλεύτηκε τις “τοπικές” ιδιαιτερότητες της Ιταλίας. Όταν κατέλαβε την εξουσία, το μονοπώλιο έγινε απόλυτο, καθώς έχει στον έλεγχο του και τα δημόσια κανάλια - παρά τις απειλές που εκτοξεύει κατά καιρούς “οτι η RAI είναι υποχείριο των κομμουνιστών”, όταν βεβαίως συναντά την παραμικρή κριτική.
Σε μια μοναδική λοιπόν για τα δεδομένα της σύγχρονης δημοκρατίας παραβίαση της έννοιας του ασυμβίβαστου, ο άνθρωπος αυτός κατάφερε να διαμορφώσει μια κοινωνική πραγματικότητα, που τον συντηρεί στην εξουσία. Ο συγγραφέας καταδεικνύει οτι ο πρωθυπουργός Μπερλουσκόνι, όχι μόνο απέκτησε το μονοπωλιακό έλεγχο της τηλεοπτικής πληροφόρησης (διαμορφώνοντας και τη γενική αισθητική, καθώς οι εφημερίδες διαβάζονται από λίγους), αλλά ενίσχυσε τα μάλα και τον επιχειρηματία Μπερλουσκόνι, που πλούτισε περισσότερο (παρά τις αιτιασεις του οτι "φτώχυνε" από την πολιτική) - η διαφθορά δηλαδή στο απόγειο της. Και βεβαίως είναι υπεύθυνοι οι Ιταλοί που τον ψηφίζουν, όπως λέει ο Ουμπέρτο Έκο, γιατί αρνούνται τις ευθύνες τους και έχουν διολισθήσει σε μια μικροαστική, συντηρητική, ξενοφοβική στενομυαλιά (σας θυμίζει τίποτα;). Κωφεύουν δε στην κατακραυγή που έρχεται από κάθε γωνιά του πλανήτη, ακόμα περισσότερο από τους Αμερικανούς, που κινητοποιήθηκαν τελικά – έστω και μετά από μια οκταετία Μπους. Όπως λέει και ο συγγραφέας:
"Οι εκλογές του 2008 επιβεβαίωσαν ένα σημαντικό στοιχείο... Η Ιταλία είναι κάθετα διαιρεμένη, με τον Μπερλουσκόνι και την Κεντροδεξιά να κυριαρχούν στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, στους μικρούς επιχειρηματίες του Βορρά, τους επαγγελματίες και τους καταστηματάρχες. Σε αυτό, σύμφωνα με τον καθηγητή Τζιανκάρλο Μποζέτι, προστίθεται και η αταβιστική αναζήτηση ασφάλειας εκ μέρους των κατώτερων στρωμάτων της ιταλικής κοινωνίας. Η αλήθεια είναι ότι οι αντίπαλοι του Μπερλουσκόνι άργησαν πολύ να καταλάβουν τις βαθιές αλλαγές στην ιταλική κοινωνία. Ο ίδιος όμως ο Μπερλουσκόνι απέδειξε για ακόμα μια φορά ότι γνωρίζει πολύ καλά τους συμπατριώτες του. Γιατί, αν μη τι άλλο, ο “Καβαλιέρε” κατάφερε με την τηλεοπτική κουλτούρα του να τους διαμορφώσει “κατ΄εικόνα και καθ΄ομοίωσιν”.
"Εξάλλου, και μια προεκλογική δημοσκόπηση της Corriere della Sera έδειχνε οτι οι Ιταλοί ήξεραν καλά με ποιόν είχαν να κάνουν. Το 62% των ερωτηθέντων είχε εκφράσει πλήρη αδιαφορία για το "ασυμβίβαστο" του Μπερλουσκόνι, ενώ ένα εκπληκτικό 24% εξέφρασε τη βεβαιότητα οτι τα προσωπικά συμφέροντα του υποψήφου πρωθυπουργού θα τον βοηθούσαν να κυβερνήσει καλύτερα."
Όπως και μεγάλη ευθύνη έχουν όλες οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας, που έφθασαν στην αυτοκαταστροφή – με την άνευ προηγουμένου διαφθορά και την “χειρουργική επέμβαση” των δικαστών που ακολούθησε, με επικεφαλής τον Ντι Πιέτρο και την επιχείρηση “Καθαρά Χέρια”. Αρχηγός μικρού κόμματος εδώ και χρόνια, ο Ντι Πιέτρο επισείει, σήμερα περισσότερο παρά ποτέ, τον κίνδυνο η Ιταλία να “διολισθήσει” σε μια καλυμμένη, νέου τύπου, φασιστική δικτατορία.
Όμως η μεγάλη αξία του βιβλίου του Δημήτρη Δεληολάνη είναι οτι παραθέτει και την άλλη, πιο "σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού": Δεν είναι μόνο η “διολίσθηση στην ελαφρότητα” μιας ολόκληρης κοινωνίας, που έφερε τον Μπερλουσκόνι τρεις φορές στην εξουσία. Αλλά και μια υπόγεια, λυσσαλέα, μαφιόζικη επίθεση κατάληψης της εξουσίας με αλλεπάλληλες “τρανταχτές” παρανομίες. Ένα συνεχές σλάλομ με τη Δικαιοσύνη, με σύνηθες όπλο την καθυστέρηση και την παραγραφή – που παρουσιάζεται μονίμως σαν “αθώωση”. Και κυρίως, σκοτεινές διασυνδέσεις και άπλετη οικονομική υποστήριξη του Μπερλουσκόνι, τόσο από τη Μαφία, όσο και από την ακροδεξιά. Όπως ο ίδιος χρησιμοποιεί συνέχεια αχυρανθρώπους για τις διάφορες “υπόπτου προελεύσεως” εταιρείες που ελέγχει, έτσι και ο πακτωλός του βρώμικου (μαφιόζικου και φασιστικού) χρήματος, που χρησιμοποιήθηκε για να αποκτήσει ισχύ ο Μπερλουσκόνι, καθιστά και τον ίδιο (ίσως) τον μεγαλύτερο αχυράνθρωπο της χώρας του...
Το βιβλίο του Δημήτρη βάζει σε σκέψεις: Κινδυνεύουν κι άλλες δημοκρατίες από τέτοια φαινόμενα; Η απάντηση μπορεί να είναι θετική, αν δει κανείς τη συντηρητική (και με πλήρη έλλειψη σοβαρότητας) στροφή σε άλλες, παραδοσιακά πολιτικοποιημένες χώρες με ισχυρή κουλτούρα, όπως η Γαλλία. Κινδυνεύουμε κι εμείς; Ίσως ναι, παρότι δεν έχουμε τόση μαφιόζικη παράδοση. Ειδικά, αν ο μηδενισμός και ο κυνισμός περί την πολιτική επιτρέψει στους απολιτικούς=ακροδεξιούς τελικά να επιβληθούν. Κι αν επιμένουμε, αντί να βελτιώνουμε τα πράγματα με θετική στάση, να απαξιώνουμε τη δημοκρατία.
Σε κάθε περίπτωση, κινδυνεύουμε όλοι (και ειδικά στην Ευρώπη), όταν μια μεγάλη χώρα όπως η Ιταλία, έχει καταντήσει έτσι. Κι εδώ έρχονται κι άλλα ερωτήματα: Πώς μπορούν να κινητοποιηθούν οι λαοί προς την αντίθετη κατεύθυνση; Μόνο με μια χαρισματική προσωπικότητα, που μπορεί να φέρει τον κόσμο στις κάλπες, με διαφορετική και πιο φωτεινή προοπτική; Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί η αδιαφορία και η έλλειψη ουσιαστικής ενημέρωσης – ακόμα και στην εποχή του διαδικτύου; Και πόσο ακόμα θα αφήνουμε τη δημοκρατία να εκφυλίζεται έτσι;
"Επί του πιεστηρίου": Ο Πάσχος Μανδραβέλης στην Καθημερινή για το βιβλίο.Περισσότερη κριτική παρουσίαση του βιβλίου, από τον Αναστάση Βιστωνίτη, στο Βήμα.
Η φωτό από τη χθεσινή επίσκεψη Καραμανλή στη Ρώμη (προσέξτε στόμφο!) είναι από το http://news.pathfinder.gr - ενώ το εξώφυλλο του βιβλίου είναι από το www.kastaniotis.com και της εξαιρετικής συλλογής της Hed Kandi (από τις πρώτες και ίσως η καλύτερη) είναι από το www.amazon.com.
Το post συνοδεύεται από το ταιριαστό "Beyond My Imagination" των Jazz Vandals, που (σε αντίθεση με τον Μπερλουσκόνι) χάθηκαν πολύ γρήγορα από το προσκήνιο...
